Phishing in België: daders lopen zelden tegen de lamp

Phishing is in België uitgegroeid tot een van de meest voorkomende vormen van digitale criminaliteit, maar de kans dat een dader effectief voor de rechter verschijnt, blijft opvallend klein. Dat is de schrijnende vaststelling die uit recente cijfers naar voren komt. In 2025 openen Belgische parketten dagelijks gemiddeld veertig nieuwe correctionele onderzoeken naar phishingfeiten — maar in meer dan zes op de tien van die dossiers komt het uiteindelijk niet tot een vervolging. Een structureel probleem dat zowel bij slachtoffers als bij juridische experts frustratie wekt.

Waarom loopt de opsporing zo moeizaam?

De redenen voor het hoge seponeringscijfer zijn divers. Een eerste en voor de hand liggende factor is de internationale dimensie van veel phishingnetwerken. Daders opereren vaak vanuit het buitenland — denk aan landen buiten de Europese Unie waar rechtshulpverdragen beperkt of traag werkzaam zijn. Tegen de tijd dat een Belgisch parket een rogatoire commissie heeft verstuurd en een antwoord terugkrijgt, is het digitale spoor allang uitgewist. Bovendien beschikken de gespecialiseerde eenheden van de federale politie maar over beperkte capaciteit om de explosief groeiende stroom aan dossiers te verwerken. Het gevolg is een achterstand die structureel lijkt te worden.

Wat zegt de wet over de verantwoordelijkheid van banken?

Voor slachtoffers is er echter een belangrijk rechtsmiddel dat vaak onderbenut blijft: de wettelijke verplichting van banken om in bepaalde gevallen terug te betalen. De Belgische wetgeving, in lijn met Europese betaaldienstenrichtlijnen, legt de bewijslast in principe bij de financiële instelling. Wanneer een slachtoffer aantoont dat het niet grof nalatig heeft gehandeld, is de bank in principe verplicht om het verloren bedrag te vergoeden. Juridische experten wijzen erop dat slachtoffers die stap veel vaker zouden moeten zetten en daarbij ook snelheid aan de dag moeten leggen: hoe eerder een klacht wordt ingediend en hoe sneller de bank wordt aangesproken, hoe groter de kans op recuperatie van de schade.

Wat kunnen slachtoffers concreet doen?

Wie slachtoffer wordt van phishing, doet er goed aan onmiddellijk een aantal stappen te zetten. Allereerst: verwittig je bank zo snel mogelijk en vraag een blokkering van de betrokken rekening of kaart. Daarna dien je klacht in bij de lokale politie — niet alleen om de dader te kunnen opsporen, maar ook om over een officieel document te beschikken dat je nodig hebt bij de bank en eventueel bij de verzekeraar. Bewaar daarnaast alle bewijzen: screenshots van verdachte berichten, e-mails, of transactieoverzichten. Die documentatie is cruciaal wanneer je bank de terugbetaling betwist en je het geschil moet voorleggen aan de Ombudsman van de financiële sector of uiteindelijk aan de rechtbank. Tijdsverlies is in deze dossiers letterlijk duur.

Een structurele aanpak is noodzakelijk

Het hoge aantal niet-vervolgde dossiers illustreert dat een louter repressieve aanpak onvoldoende is. Preventie en snelle slachtofferhulp winnen daardoor aan belang. Initiatieven zoals de website safeonweb.be van het Centrum voor Cybersecurity België (CCB) bieden praktische handvatten, maar de bekendheid ervan blijft beperkt bij het brede publiek. Zolang de internationale samenwerking tussen parketten en politiediensten niet gevoelig verbetert, en zolang de capaciteit bij de gespecialiseerde eenheden niet wordt uitgebreid, zullen phishingdaders in de meeste gevallen buiten schot blijven. Voor slachtoffers rest vooralsnog de juridische weg via hun bank als meest kansrijke optie om hun geld terug te zien.

Lees ook Orbáns Brusselse erfenis: denktank blijft actief na zijn val

📌 Dit artikel is opgesteld met behulp van een AI-ondersteund redactiesysteem, conform de transparantievereisten van de EU AI Act. De eindredactie ligt bij de menselijke journalist.