Iran dreigt Straat van Hormuz af te sluiten bij aanhoudende blokkade

Iran dreigt opnieuw de Straat van Hormuz te blokkeren als de Verenigde Staten hun economische blokkade niet opheffen. Dat blijkt uit uitspraken van Iraanse functionarissen die woensdag circuleerden in internationale media. Tegelijkertijd heerst er onduidelijkheid over wat er moet gebeuren met het sterk verrijkte uranium dat Iran de voorbije jaren heeft opgestapeld — een struikelblok dat elke mogelijke nucleaire deal bemoeilijkt.

Wat is de Straat van Hormuz en waarom maakt iedereen zich zorgen?

De Straat van Hormuz is een smal zeekanaal tussen Iran en Oman, nauwelijks 33 kilometer breed op het smalste punt. Toch stroomt er ongeveer een vijfde van de wereldwijde oliehandel doorheen. Wie die waterweg controleert — of sluit — houdt de mondiale energievoorziening in een wurggreep. Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit en Irak exporteren allemaal hun olie via deze route.

Voor België is dat allesbehalve abstract. Een afsluiting van de Straat van Hormuz zou de olieprijzen op de wereldmarkt vrijwel onmiddellijk doen stijgen, met hogere brandstofprijzen aan de pomp en stijgende energiefacturen als gevolg. Tijdens eerdere spanningen in de regio — zoals in 2019, toen er aanvallen plaatsvonden op olietankers — zagen we hoe kwetsbaar de Europese economie is voor geopolitieke schokken in de Perzische Golf.

Het nucleaire vraagstuk: wat doen ze met dat uranium?

Naast de dreiging rond de Hormuz-straat zorgt ook de toekomst van Irans verrijkt uranium voor hoofdbrekens. Iran heeft de voorbije jaren uranium verrijkt tot een zuiverheidsgraad van bijna 60 procent — gevaarlijk dicht bij de 90 procent die nodig is voor een kernwapen. Wat er met die stockpile moet gebeuren bij een eventueel nieuw nucleair akkoord, is vooralsnog onduidelijk. De VS en Europese partners eisen afbouw of overbrenging naar een derde land; Iran houdt die kaart liever in handen als onderhandelingschip.

Lees ook Softwarefout laat Izegemnaren vier keer te veel betalen voor afval

Het is een patstelling die al langer aansleept. Het oorspronkelijke nucleaire akkoord uit 2015 — het JCPOA — werd door toenmalig Amerikaans president Trump in 2018 eenzijdig opgeblazen. Sindsdien heeft Iran zijn verrijkingsprogramma stelselmatig uitgebreid, terwijl heronderhandelingen keer op keer vastliepen op wederzijds wantrouwen.

Diplomatieke achtbaan tussen Teheran en Washington

De timing van de Iraanse dreiging is niet toevallig. De Amerikaanse sancties knijpen de Iraanse economie af: de rial staat historisch laag, de inflatie is torenhoog en de bevolking voelt de gevolgen dagelijks. Teheran gebruikt de Hormuz-dreiging traditioneel als drukkingsinstrument wanneer de diplomatieke ruimte krimpt.

Washington heeft op zijn beurt weinig bewegingsruimte: een deal die Iran te veel concessies geeft, stuit op verzet in het Congres en bij bondgenoot Israël. Europa — met België als lid van de EU — probeert al jaren te bemiddelen, maar heeft beperkte hefbomen nu de VS de toon zetten.

Wat nu?

De komende weken worden cruciaal. Als de onderhandelingen opnieuw vastlopen, neemt het risico op een verdere escalatie toe. Een effectieve afsluiting van de Straat van Hormuz is tot nog toe altijd bij dreiging gebleven — maar in een regio waar meerdere conflicten tegelijk woeden, is het gevaar van een misstap reëler dan ooit. Volg dit dossier, want de gevolgen ervan raken uiteindelijk ook aan jouw energiefactuur.

Dit artikel werd mede opgesteld met behulp van AI-ondersteunde redactietools, conform de EU AI Act.